STS Kruzensthern
Jak i po co zbudowano najsłynniejszy 90-letni żaglowiec?
Czteromasztowa barka została zbudowana w Bremerhaven (Geestemünde) i zwodowana w 1926 roku pod nazwą „Padua". Wyjątkowy żaglowiec od 70 lat znany jest na całym świecie jako „Kruzenshtern". Stalowy olbrzym to coś więcej niż namacalny przedmiot, a jego historia życia jest dość widoczna w XX wieku. Magią tego niezwykłego statku jest jej lud – ludzie, którzy dali barce drugie narodziny i przyszłe dostatnie życie.
Kapitan Giennadij Kołomienski, który miał 45-letnie doświadczenie na morzu na tym statku, mawiał: „niezależnie od tego, jak różni byli odpowiedzialni za losy i operacje statku, najważniejsza była praca na rzecz wizerunku i dobra statkiem".
Narodziny Windjammera
Niemcy, rok 1926: niestabilność społeczna, wysokie bezrobocie, głód, bieda, próby przewrotów i niepokojów politycznych, ogólnie opresyjne nastroje po przegranej wojnie i upokarzającym traktacie wersalskim. Kompania Laeisz, posiadająca eskadrę stalowych żaglowców towarowych, zdecydowała się na budowę kolejnego windjammera.
Europa, a zwłaszcza Niemcy, starały się nadrobić produkcję dynamitu po I wojnie światowej, aby uzupełnić zniszczone przez wojnę arsenały – a zapotrzebowanie na chilijską saletrę było duże. Windjamery były częściowo zaangażowane w przygotowania transportując azotan do Europy i dynamit do Ameryki Południowej w latach 1920–1930.
Niemcy do 1913 roku „przebiły" angielską flotę żaglową pod względem jakości. „Cape Horners" z Hamburga i Bremy odbywały rejsy szybciej niż brytyjscy. Koncepcje „windjammerów" kojarzą się przede wszystkim z żaglowcami firmy Ferdinanda Laeisza (1801–1887) – słynnymi „Latającymi P-linerami".
23 czerwca 1926 roku firma Laeisz zwodowała swoją nową żaglówkę „Padua" – ostatni statek z rodziny klasycznych windjammerów (około 16 żaglowców tego samego typu). Firma posiadała 135 żaglowców, ale w 1925 roku pozostały tylko 33, w 1935 już tylko 6, a przed wojną Laeiszowie mieli tylko dwa, najnowsze.
Imię Statku
Pierwsze lata „Padwy" nie obfitowały w szczególne osiągnięcia i rekordy – była najmłodszą siostrą w rodzinie żaglowców Laeisz: „Placilla", „Pisagua", „Pamir", „Passat", „Parma", „Peking", „Priwall" i inne.
Będąc najmłodszą córką, „Padwa" przeszła wiele prób, które przygotowały ją do wyjątkowego życia. Przez ponad dziewięć dekad musiała zmagać się z silnymi sztormami, dewastacją i groźbą zniszczenia, zmieniała flagę i nazwę. Została zreorganizowana i odbudowana, a jej nowe imię – „Kruzenshtern" – nie tylko przetrwało, ale ostatecznie stało się wystarczająco silne, aby pokazać jej niesamowity charakter.
Ciekawostką jest fakt, że kadłub, powłoka, wręgi, stępka i rufy zostały zbudowane ze stali Krupp przeznaczonej do budowy niemieckiego niszczyciela po I wojnie światowej. To wyjaśnia doskonałą jakość kadłuba, co zapewniło długą żywotność statku.
Budowa barku
Stalowy kadłub zbudowany zgodnie z klasą i przepisami Germanischer Lloyd. System ramowy – poprzeczny; rozstaw ram – 635 mm; grubość poszycia – 13 mm; 7 grodzi wodoszczelnych. Jak wszystkie czteromasztowce Laeisz, statek miał trzy nadbudówki i dwa pokłady.
Maszt i drzewca: stalowe maszty z zachodzącymi na siebie podwójnymi nitami. Kąty pochylenia masztów w stosunku do rufy wynosiły od 3° do 5,5°. Maksymalna średnica masztów 760–840 mm. Dziś maszty mają wysokość 56 metrów.
Żagle zostały wykonane z płótna „Cape Horn" standard (1 kg/m²). Łączna powierzchnia 32 żagli wyniosła 3800 m². Przekładnia sterowa była ręczna, typowa dla dużych wiatraków ubiegłego wieku.
Urządzenie kotwiczne posiadało dwie kotwice Admiralicji ważące 3,25 tony z łańcuchem kotwicznym (kaliber 57 mm i długość 250 m). Standardowa liczba załogi stałej wynosiła 28–32 osoby.
„Padwa" przeszła do historii jako ostatni duży żaglowiec zbudowany bez silnika pomocniczego.
Jak działały windjammery?
W pierwszy rejs „Padwa" wyruszył z Hamburga 30 sierpnia 1926 i w ciągu 74 dni dotarł do chilijskiego portu Talcahuano. Od trzeciego do szóstego rejsu „Padwa" pływała pod dowództwem kapitana Hermana Pinninga, poprawiając wyniki: tranzyt z Hamburga do Talcahuano trwał 72 dni.
Praca na żaglowcu towarowym tylko wydaje się idylliczna i romantyczna. Gwałtowne burze w ciągu kilku sekund rozrywały żagle, wyrywały ogromne maszty z kadłuba statku, a ogromne fale spadały na pokład i nadbudówki. Obrażenia i śmierć marynarzy wymytych za burtę nie były zaskoczeniem.
7 i 8 rejs prowadzony przez kapitana Roberta Klaussa, który okrążył Przylądek Horn 35 razy, z czego 15 na stanowisku kapitana. Prawie wszyscy kapitanowie „Padwy" dożywali 80 lat.
Od lutego do października 1933 roku barka leżała w oczekiwaniu na ponowny załadunek – kryzys gospodarczy dotknął przemysł okrętowy. 16. rejs – kapitan Richard Wendt płynął statkiem z Bremy do Corral (Chile) przez 61 dni, a 8 sierpnia 1939 roku wrócił do Glasgow. Do wybuchu II wojny światowej pozostały trzy tygodnie.
Druga wojna światowa
Pod koniec sierpnia 1939 Padwa została załadowana i gotowa do wyjazdu do Chile, ale po rozpoczęciu okupacji niemieckiej RP 1 września i wypowiedzeniu wojny przez Wielką Brytanię i Francję, niemieckie statki i porty zostały zablokowane. Rejs odwołany.
Wiosną 1940 roku Padwa została przeholowana przez Kanał Kiloński do Szczecina. Tam bark służył jako stały statek szkoleniowy. W listopadzie 1940 Padwa po raz ostatni odbyła swój rejs jako statek handlowy – dostarczanie drewna z estońskiego Tallinu.
W lipcu 1944 roku na barce nakręcono kolorowy film „Grosse Freiheit Nr.7" (Ulica Wielkiej Wolności nr 7). Zgodnie z decyzjami konferencji w Poczdamie „Padwa" miała stać się własnością ZSRR.
W Świnoujściu 11 stycznia 1946 roku nastąpiło przekazanie barki dowództwu sowieckiemu. Nie dotknięta samolotami i okrętami podwodnymi „Padwa" przetrwała najstraszliwszą wojnę XX wieku.
Nowe imię – nowe życie
Służba statku pod proporcem Floty Morskiej ZSRR
25 lutego 1946 z rozkazu floty „Padwa" została włączona do eskadry szkoleniowej Floty Marynarki Wojennej Bałtyckiej z siedzibą w Lipawie. 23 kwietnia bark został nazwany na cześć słynnego rosyjskiego admirała I.F. Kruzensztern. Kapitan I stopnia A.K. Pawłowski objął dowództwo nad barką.
W powojennym chaosie nie było zasobów (ludzkich, materialnych ani technicznych) do naprawy żaglowców. Kruzenshtern, w opłakanym stanie, bez silnika, była skazana na recykling. Jednak w latach 1946–1948 żaglowiec został przebudowany na pływający dormitorium na 400 miejsc w stoczni „Neptun" w Rostocku.
Powodzeniem dla żaglowca było spotkanie z dwoma rosyjskimi oficerami: Iwanem Schneiderem i Piotrem Mitrofanowem. Bez ich udziału los barki byłby tragiczny – uratowali statek jako żaglowiec.
W czerwcu 1955 roku holowniki zaholowały Kruzenshtern na otwarte morze i rejs na wyspę Seskar we wschodniej Zatoce Fińskiej wykazał pełną zdolność żeglugową. Komisja ekspertów „dała zielne światło" dalszej modernizacji.
W latach 1958–1961 dokonano unikalnej konwersji w Kronsztadzie. Kruzenshtern stał się samobieżny – zainstalowano dwa główne silniki Diesla o mocy 800 KM każdy. 14 czerwca 1961 35-letnia barka dołączyła do statków wyprawy atlantyckiej. Na pokładzie działało specjalistyczne wyposażenie naukowe: magnetometr, hydrofon i inne instrumenty.
Pod banderą Oddziału Oceanograficznego „Kruzensztern" pokonał około 240 tysięcy mil morskich, a na pokładzie przeszkolono ponad 9000 kadetów. Otwarta góra podwodna w głębokim basenie Wysp Kanaryjskich została nazwana „Górą Kruzenshtern".
Barka w nowym mundurze, ale teraz cywilnym
Pierwsze lata bycia żaglowcem szkolnym floty przemysłu rybnego
3 lutego 1966 roku Kruzenshtern został oficjalnie przekazany Ministerstwu Rybołówstwa w Kronsztadzie. Statek zarejestrowano w Rydze. Kruzenshtern odbył swój dziewiczy rejs pod „flagą" rybołówstwa w czerwcu 1967 – trasa: Ryga – Soczi – Sewastopol – Rijeka – Ryga, prawie 11 000 mil morskich.
Od 1969 roku Giennadij Wasiliewicz Kołomienski rozpoczął swoją karierę na Kruzenszternie jako marynarz, poświęcając barce ponad 45 lat życia. Znał statek w absolutnie wszystkich szczegółach.
Dzięki Ivanowi Shneyderowi Kruzenshtern otrzymał swój znak rozpoznawczy – kadłub w kolorze czarnym z białymi paskami, zgodnie z rosyjską tradycją od czasów carskich.
Pierwsze międzynarodowe regaty
Jesienią 1973 roku „Kruzenshtern" otrzymał oficjalne zaproszenie od ISTA do udziału w regatach 1974 roku. Debiut odbył się w lipcu 1974 na trasie: Ryga – Kopenhaga – Gdynia – Saint-Malo – Portsmouth – Ryga. Barka zdobyła najbardziej prestiżową nagrodę – srebrne „Trofeum Cutty Sark" – „za osiągnięcia w przyjaźni między narodami".
W 1976 roku, na regatach poświęconych 200-leciu USA, „Kruzenshtern" zajął II miejsce na etapie Wyspy Kanaryjskie oraz II miejsce na etapie Bermudy.
Od 1983 roku żaglowiec przeniesiony do stowarzyszenia „Estrybprom" w Tallinie. Rozpoczęła się „estońska era Kołomienskiego". W 1984 roku na regatach STI z Nowej Szkocji do Liverpoolu Kruzenshtern zajął pierwsze miejsce. Królowa Elżbieta II powitała barkę podczas parady żaglowców z jachtu „Britannia".
W 1986 roku zdobył kolejny puchar – pierwsze miejsce w regatach „OP Sail-86". Od 1989 roku nowo budowane radzieckie żaglowce „Mir", „Khersones", „Drujba" stały się poważnymi konkurentami.
Port rejestracji – Kaliningrad
W 1991 roku „Kruzenshtern" został przeniesiony do Kaliningradzkiej Wyższej Szkoły Inżynierii Morskiej. Transfer był spowodowany rozpadem ZSRR i separatyzmem w republikach bałtyckich. „Kruzenshtern" nigdy nie był własnością Estonii.
W regatach «Columbus'92» poświęconych 500. rocznicy odkrycia Ameryki Kołomienski poprowadził „Kruzenszterna" ze średnią prędkością 7 węzłów przy wiatrach 8–9 w skali Beauforta, osiągając rekordową prędkość 17,2 węzła (a nawet do 21 węzłów!). Wynik: „Kruzenshtern" – pierwszy, „Mir" – drugi, „Sedov" – trzeci!
W 1993 roku przeprowadzono remont w Wismarze za 10 milionów marek niemieckich: wymiana silników głównych, kotłów, generatorów, modernizacja klimatyzacji, kuchni, sprzętu ratunkowego.
Pierwsze opłynięcie świata 1995–1996
Pierwsza podróż dookoła świata poświęcona 300. rocznicy Floty Rosyjskiej, 225. rocznicy urodzin Iwana Kruzenszterna i 190. rocznicy zakończenia pierwszej rosyjskiej wyprawy dookoła świata.
Trasa: z Europy na zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej, przez Pacyfik do Władywostoku, przez Australię Zachodnią, Afrykę Południową do Europy. „Kruzensztern" opuścił Kaliningrad 28 października 1995 roku. Okręt i załogę pobłogosławił metropolita smoleński i kaliningradzki, obecnie patriarcha Wszechrusi Cyryl.
Podróż trwała 308 dni. „Kruzensztern" pokonał ponad 42 500 mil morskich, odwiedził 15 portów trzynastu krajów, przepłynął cztery oceany, przetrwał dwa silne sztormy (w tym sztorm 12 na Oceanie Spokojnym). Cztery razy żaglówka przepłynęła równik, minęła Przylądek Horn i Przylądek Dobrej Nadziei.
Oficjalnie opłynięcie ukończono w Sankt-Petersburgu 25 sierpnia 1996 roku. „Kruzenshtern" zaczęto nazywać „legendarnym".
Drugie opłynięcie świata 2005–2006
Poświęcone 60. rocznicy Dnia Zwycięstwa i 200. rocznicy zakończenia pierwszego rosyjskiego opłynięcia. „Kruzensztern" wypłynął 17 czerwca 2005 roku z Kaliningradu.
Porty żeglugi: Torbay – Santander – Lizbona – Santa Cruz de Tenerife – Montevideo – Ushuaia – Przylądek Horn – Valparaiso – Callao – Acapulco – Honolulu – Władywostok – Hongkong – Singapur – Mauritius – Kapsztad – Wyspy Kanaryjskie – Bremerhaven – Sankt Petersburg.
Przylądek Horn minięto pomyślnie 11 grudnia 2005 roku. Cały rejs trwał 425 dni – 45 774 mil morskich i 21 portów zagranicznych.
Wyprawa transatlantycka 2009–2010
Międzynarodowa wyprawa poświęcona 65. rocznicy Zwycięstwa, 90. rocznicy przemysłu rybnego w Rosji i 60. rocznicy pierwszej wyprawy śledziowej. W regatach „Tall Ship Atlantic Challenge-2009" wzięły udział 22 jednostki z 15 krajów.
Dramatyczne wydarzenie: podczas wyścigu na Bermudach szkwał uszkodził część olinowania fokmasztu – szpikulec spadł. Załoga pokładowa odcięła żagle i naprawiła olinowanie. Statek wycofał się z regat i udał się do Charleston (USA).
Po raz pierwszy w historii „Kruzensztern" przepłynął Kanał Panamski i skierował się na Pacyfik. Dotarcie do Vancouver zajęło 23 dni. Przez trzy tygodnie załoga uczestniczyła w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2010.
Odwiedził Wenezuelę, gdzie na pokładzie pojawili się premier Putin i prezydent Chavez. Następnie Kuba, przekroczenie Atlantyku. 9 maja 2010, w dniu 65. rocznicy Zwycięstwa, „Kruzensztern" zacumował w porcie macierzystym. 39 000 mil morskich w 299 dni.
Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Soczi 2014
25 grudnia 2013 „Kruzensztern" wyruszył w długą żeglugę na ponad 5000 mil do Soczi. Po przejściu Bosforu 6 lutego 2014 bark przybył do Soczi, przyjmując grupy zwiedzających i gości Olimpiady.
Nowy kapitan – Michaił Pietrowicz Eremczenko objął dowódowanie. Pierwszym rosyjskim statkiem cywilnym odwiedzającym Sewastopol po zmianie obywatelstwa był żaglowiec „Kruzensztern" – około 45 tysięcy obywateli Sewastopola odwiedziło statek w niecałe dwa dni.
Międzynarodowa wyprawa upamiętniająca 2015
Poświęcona 70. rocznicy Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Barka odwiedziła czarnomorskie porty miast-bohaterów, powtórzyła trasę konwojów arktycznych. Po raz pierwszy zawinęła do Murmańska, Archangielska i izraelskiej Hajfy. Trwała ponad 8 miesięcy.
2016 – Bark «Kruzenshtern» kończy 90 lat
70 lat pod imieniem słynnego nawigatora i 25 lat jako część morskiego liceum, który skończył 50 lat! Rok 2016 połączył kilka wielkich dat „Kruzenshternu". Główną była 90. rocznica powstania żaglowca.
Barka pod auspicjami Sail Training International oraz w europejskich festiwalach morskich kontynuowała swoją misję szkoleniową. „Kruzenshtern" zawija do zagranicznych portów, uczestnicząc w licznych regatach, festiwalach i projektach międzynarodowych – statek wzbił się ponad fale politycznych namiętności.
Galeria zdjęć